مدل‌سازی شاخص‌های رقابتی باشگاه‌های ورزشی حرفه‌ای ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدامین شالفروش امیری 1
محبوبه خداپرست 2
1 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه مدیریت ورزشی، دانشکده علوم ورزشی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
2 ‎گروه مدیریت ورزشی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
10.22034/ntsmj.2026.2084842.1254
چکیده
با توجه به نقش باشگاه‌های ورزشی حرفه‌ای در توسعه اقتصادی، اجتماعی و ورزشی، شناسایی شاخص‌های مؤثر بر رقابت‌پذیری پایدار آن‌ها در فضای پیچیده و پرچالش کنونی ضروری است. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی شاخص‌های رقابتی باشگاه‌های ورزشی حرفه‌ای ایران انجام شد. روش پژوهش کیفی و از نوع اکتشافی بود که با به‌کارگیری رویکرد نظریه داده‌بنیاد (رهیافت نظام‌مند) اجرا گردید. جامعه آماری شامل مدیران ارشد و اجرایی باشگاه‌های ورزشی حرفه‌ای، مدیران بازاریابی، مالی و رسانه‌ای باشگاه‌ها، مربیان، بازیکنان و پیشکسوتان، مدیران ارشد ورزشی استان‌ها، کارگزاران و مشاوران نقل‌وانتقالات، هواداران سازمان‌یافته و اساتید مدیریت ورزشی بود،که طی نمونه‌گیری نظری، 24 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته تا رسیدن به اشباع نظری انجام شد. روایی پژوهش با ارائه یافته‌ها و مدل پیشنهادی به مشارکت‌کنندگان و اعمال نظرات آنان تأیید شد و پایایی نیز با روش بازآزمون ۸۴ درصد به دست آمد که نشان‌دهنده اعتمادپذیری مناسب کدگذاری‌هاست. داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. بر اساس مدل پارادایمی استخراج‌شده، شرایط علی (شامل پنج مقوله مانند چشم‌انداز استراتژیک و منابع مالی)، شرایط زمینه‌ای (چهار مقوله مانند هویت باشگاهی و قوانین حاکم)، شرایط مداخله‌گر (پنج مقوله مانند وضعیت اقتصادی کلان و رقابت ناعادلانه)، راهبردهای شش‌گانه (مانند حرفه‌ای‌سازی مدیریت و تمرکز بر آکادمی) و پیامدهای چهارگانه (در حوزه‌های توسعه ورزشی، مالی، اجتماعی و بین‌المللی) تبیین شدند. در این میان، مقوله محوری پژوهش، «دستیابی به رقابت‌پذیری پایدار در محیط پرچالش» بود. نتایج نشان داد که رقابت‌پذیری باشگاه‌ها پدیده‌ای پیچیده، چندبعدی و وابسته به شرایط محیطی است که در چارچوبی بومی نیازمند مدیریت یکپارچه همه این عوامل می‌باشد. این مدل می‌تواند چارچوبی مفهومی و عملیاتی را در اختیار مدیران باشگاه‌ها و سیاست‌گذاران قرار می‌دهد تا ثبات عملکردی و توان رقابتی باشگاه را در بلندمدت بهبود بخشند.
کلیدواژه‌ها
باشگاه ورزشی حرفه‌ای
شاخص رقابتی
مدل‌سازی
نظریه داده‌بنیاد
رقابت‌پذیری پایدار

عنوان مقاله English

Modeling the Competitive Indicators of Professional Sports Clubs in Iran

نویسندگان English

Mohammad Amin Shalforoush Amiri 1
Mahboubeh Khodaparast 2
1 Master's student, Department of Sport Management, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.
2 Department of Sport Management, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.
چکیده English

Due to the multifaceted development role of professional sports clubs, identifying their sustainable competitiveness indicators in a challenging environment is vital. Accordingly, the present study was conducted with the aim of modeling the competitive indicators of professional sports clubs in Iran. The research was qualitative and exploratory in nature, implemented using a grounded theory approach (systematic approach). The statistical population included senior and executive managers of professional sports clubs, marketing, finance, and media managers of clubs, coaches, players and veteran athletes, senior sports managers of provinces, transfer agents and consultants, organized fans, and sports management professors. Through theoretical sampling, 24 semi-structured interviews were conducted until theoretical saturation was reached. The validity of the study was confirmed by presenting the findings and the proposed model to the participants and applying their feedback, and reliability was obtained using the test-retest method at 84%, indicating acceptable credibility of the coding process. The data were analyzed in three stages of open, axial, and selective coding. Based on the extracted paradigm model, causal conditions (including five categories such as strategic vision and financial resources), contextual conditions (four categories such as club identity and governing regulations), intervening conditions (five categories such as the macroeconomic situation and unfair competition), six strategies (such as management professionalization and focus on the academy), and four consequences (in the areas of sporting, financial, social, and international development) were identified. In this regard, the core category of the study was “achieving sustainable competitiveness in a challenging environment.” Results show that club competitiveness is a complex, context-dependent phenomenon requiring integrated management. This model offers a practical framework for managers and policymakers to enhance long-term stability and competitiveness.

کلیدواژه‌ها English

Professional sports club
Competitive indicator
Modeling
Grounded theory
Sustainable competitiveness
پیمان‌فر، محمدحسن، کهدوئی، الهه و دهقان، سیدامین. (1404). تأثیر بازاریابی کارآفرینانه بر رابطه مسئولیت اجتماعی و عملکرد رقابتی باشگاه‌های ورزشی. مدیریت ورزشی، 17(2)، 131-147. https://doi.org/10.22059/jsm.2024.372943.3261
جابری، سجاد، بارانی، مهدی، کشتی‌دار، محمد، طالب‌پور، مهدی و شجیع، کیانوش. (1401). تدوین راهبردهای رقابت‌پذیری و توسعه باشگاه‌داری حرفه‌ای در تیم پدیده شهرخودرو مشهد با استفاده از تکنیک متاسوات. پژوهش‌های کاربردی در مدیریت ورزشی، 11(2)، 95-109. https://doi.org/10.30473/arsm.2022.8968
 حیدری، علیرضا، سلیمی، مهدی و نظری، رسول. (1403). ارائه الگوی هم‌آفرینی ارزش برند باشگاه‌های حرفه‌ای فوتبال جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های فیزیولوژی و مدیریت در ورزش، 16(2)، 197-212. https://doi.org/10.22034/spmi.2024.420272.2533
رسولی، مهدی، پورکیانی، محمد و ضرابی، رقیه. (1403). تحلیل وضعیت تعادل رقابتی لیگ برتر بسکتبال ایران. اندیشه‌های نوین در ورزش تربیتی، 1(3)، 21-38. https://doi.org/10.22034/ntes.2025.483910.1019
ساعتچیان، وحید، الهی، علیرضا و رسولی، مهدی. (۱۳۹۱). توازن قدرت: تحلیل روند تعادل رقابتی لیگ حرفه‌ای فوتبال ایران و لیگ‌های برتر اروپا با استفاده از شاخص HICB. مطالعات مدیریت ورزشی، ۱۵، ۱۲۹–۱۴۴. https://sid.ir/paper/470978/fa
کاظمینی، حجت و نیک‌آئین، زینت. (1402). طراحی مدل راهکارهای بهبود نظام باشگاه‌داری ورزش حرفه‌ای ایران با تأکید بر قراردادهای ورزشی. علوم ورزش، 12(40)، 56-69. https://doi.org/10.22089/smrj.2022.12745.3650
References
Ausloos, M. (2024). Hierarchy selection: New team ranking indicators for cyclist multistage races. European Journal of Operational Research, 314(2), 807–816. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2023.10.044
Bacsl, B.A., Nagy, K. & Baba, E.B. (2025). Comparative analysis of competitive balance in the English Premier League and Spanish La Liga from the 2014 to 2018 seasons, Journal of Physical Education and Sport, 25(2), 347-354. https://doi.org/10.7752/jpes.2025.02039
Basini, F., Tsouli, V., Ntzoufras, I. & Friel, N. (2023). Assessing competitive balance in the English Premier League for over forty seasons using a stochastic block model. Journal of the Royal Statistical Society Series A: Statistics in Society, 186(3), 530–556. https://doi.org/10.1093/jrsssa/qnad007
Fengyingna, A., Tingyu, X., Sajadi, M., Baghaie, Sh. & Rezaei, R. (2024). Optimizing sports development: Identifying and prioritizing key indicators for professional and competitive sports, World Development, 180, 32-46. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2024.106651
Gama, J., Dias, G., Mendes, R., Martins, F., Sousa Mendes, R. & Vaz, V. (2026). Quantifying the key performance indicators of success: An exploratory analysis of champion teams in Europe’s top football leagues. Data, 11(102), 1-31. https://doi.org/10.3390/data11050102
Heidari, A., Salimi, M. & Nazari, R. (2024). Providing a co-creation model of brand value of professional football clubs. Sport Physiology & Management Investigation, 16(2), 197-212. https://doi.org/10.22034/spmi.2024.420272.2533. [In Persian]
Jaberi, S., Barani, M., Kashtidar, M., Talebpour, M. & Shajie, K. (2022). Development of competitiveness strategies and developing of professional club management in Padideh ShahrKhodro Mashhad team using METHA SWOT Technique, Applied Research Sport Management, 11(2), 95-109. https://doi.org/10.30473/arsm.2022.8968. [In Persian]
Jeong, S., Sung, H. & Shin, J. (2025). The impact of ESG management activities on the organizational performance of manufacturing companies in South Korea: The moderating effect of job position, Sustainability, 17(12), 5233-5249. https://doi.org/10.3390/su17125233
Kazemini, H. & Nikkeen, Z. (2023). Designing a model for improving the professional sports club management system in Iran with an emphasis on sports contracts. Sport Management Studies, 15(77), 243-266. https://doi.org/10.22089/smrj.2022.12745.3650. [In Persian]
Khodaparast, M. (2023). Designing Iran's national branding model through the sport industry. Archives in Sport Management and Leadership, 1(1), 1-16. https://doi.org/10.22108/jhs.2023.137357.1020
Kimura, M., Walsh, Z., Inoue, T., Takahashi, T. & Koizumi, H. (2024). Valuation methods for professional sports clubs: A historical review, a model development, and the application to Japanese football clubs. arXiv, 24, 45-59. https://doi.org/10.48550/arXiv.2406.16773
Lee, D. & Chung, J. (2026). The effects of ESG management in sports organizations on organizational commitment, job satisfaction, organizational trust, and organizational Loyalty. Asia-pacific Journal of Convergent Research Interchange, 12(1), 597-616. https://doi.org/10.47116/apjcri.2026.01.38
Liu, M. (2024). Brand value and marketing strategies of professional sports clubs, advances in economics. Business and Management, 32-45. https://doi.org/10.2991/978-94-6463-441-9_22
Peymanfar, M.H., Kahdouei, E. & Dehghanbanadaki, S.A. (2025). The effect of entrepreneurial marketing on the relationship between social responsibility and the competitive performance of sports clubs. Sport Management Journal, 17(2), 131-147. https://doi.org/10.22059/jsm.2024.372943.3261. [In Persian]
Pritchard, A., Cook, D., Jones, A., Bason, T. & Salisbury, P. (2022). Building a brand portfolio: the case of English Football League (EFL) clubs. European Sport Management Quarterly, 22(3), 463-483. https://doi.org/10.1080/16184742.2020.1802501
Ramchandani, G., Plumley, D., Mondal, S., Millar, R. & Wilson, R. (2023). You can look, but don’t touch: competitive balance and dominance in the UEFA Champions League. Soccer & Society, 24(4), 479–491. https://doi.org/10.1080/14660970.2023.2194512
 Rasooli, M., PourKiani, M. & Zarabi, R. (2025). Analysing the competitive balance of the Iranian Premier Basketball League. Interdisciplinary Studies in Leisure, 1(3), 21-38. https://doi.org/10.22034/ntes.2025.483910.1019. [In Persian]
Ryu, M. (2022). The structural relationships among the ESG activities of professional sports teams and the team recognition, team preference, self-determination, and voluntary action intention of sports fans. Korean Journal of Sport Science, 33(4), 636–647. https://doi.org/10.24985/kjss.2022.33.4.636
Saatchian, V., Elahi, A. & Rasouli, S.M. (2012). Power balance: Analyzing the competitive balance process of the Iranian professional football league and the top European leagues using the HICB index. Sports Management Studies (Research in Sports Sciences), 4(15), 129-144. https://sid.ir/paper/470978/fa [In Persian]
Salimi, M., Khodaparast, M. & Savari Nikou, P. (2024). Causes and consequences of Iranian elite athletes’ international migrations. Physical Culture and Sport. Studies and Research, 102, 41–57. https://doi.org/10.2478/pcssr-2024-0004
 Scelles, N., Francois, A. & Dermit-Richard, N. (2022). Determinants of competitive balance across countries: Insights from European men’s football first tiers, 2006–2018. Managing Sport and Leisure, 27(3), 267–284. https://doi.org/10.1080/23750472.2020.1784036
Serrano, R., Acero, I., Farquhar, S. & Espitia Escuer, M.A. (2023). Financial fair play and competitive balance in European football: A long term perspective. Sport, Business and Management: An International Journal, 13(1), 74–92. https://doi.org/10.1108/SBM-05-2021-0060
Soltan Hoseini, M., Khodaparast, M. & Haghparast, M. (2026). Enhancing the global image of a nation brand through sports events: a case study of Iran. Sport in Society, 1–20. https://doi.org/10.1080/17430437.2025.2611236
Szortyka, K. (2021). Coopetition in network football clubs. Journal of Physical Education and Sport, 21(5), 3121–3127. https://doi.org/10.7752/jpes.2021.s5415
Taylor, L.D. & Acic, I. (2021). Sports fans and magical thinking: How supernatural thinking connects fans to teams. International Journal of Sport Communication, 14(4), 574-590. https://doi.org/10.1123/ijsc.2021-0046
Tettamanzi, P., Grazioli, F. & Murgolo, M. (2024). The quest for sustainable sports management: Evidence from the football industry. Sport Business Management International Journal, 14(2), 261–286. https://doi.org/10.1108/SBM-04-2023-0048
Triguero-Ruiz, F. & Avila-Cano, A. (2022). On competitive balance in the group stage of the UEFA Champions League. Scottish Journal of Political Economy, 70(3), 231–248. https://doi.org/10.1111/sjpe.12338
[1]
استناد به این مقاله: شالفروش امیری، محمدامین و خداپرست، محبوبه. (1405). مدل‌سازی شاخص‌های رقابتی باشگاه‌های ورزشی حرفه‌ای ایران. رویکردهای نوین در مدیریت ورزشی، 14(54)، 119-136.
رویکردهایی نوین در مدیریت ورزشی
دوره 14، شماره 54
پاییز
پاییز 1405
صفحه 119-136